Spelen met je eigen lijf

Spelen met je eigen lijf

Oke, de titel klinkt dubbelzinniger dan ik bedoel.

Bij toneelspelen gaat het niet om de tekst. "He? Dat klinkt raar." Hoor ik je denken. Ja natuurlijk is tekst een onderdeel, maar feitelijk spelen acteurs altijd als ze op het podium staan. Of ze nu iets moeten zeggen of niet.

Acteren doe je met je hele set van communicatieskills. En zoals je wellicht weet, anders weet je het nu, onze communicatie is voor meer dan 80% gericht op lichaamstaal, non-verbale communicatie dus. En van de 20% die overblijft, is minder dan 10% van de boodschap wat we daadwerkelijk zeggen.

Toch ligt de focus op de tekst. Het script staat er vol mee. Acteurs leren het uit hun hoofd om het vervolgens klakkeloos te kunnen oplepelen tijdens de repetities en uiteindelijk natuurlijk bij de uitvoering. Maar wat klopt er dan niet in dit plaatje? Als tekst eigenlijk minder 10% van het communiceren is, waarom wordt het dan zo belangrijk gemaakt?

Heel simpel. De tekst is de rode draad van het verhaal. De basislijn, de nullijn, het uitgangspunt. De schrijver schrijft de tekst waarin gebeurtenissen elkaar opvolgen, gebaseerd op die tekst en er dus een verhaal ontstaat.

Maar een geschreven tekst is nog geen amuserende avond theater. De acteurs moeten er wel ‘wat van maken’. En daar komt die andere 90% om de hoek kijken. Hoe spreek je de tekst uit? Intonatie, timing, volume (altijd moeilijk als je zonder microfoons speelt zoals wij doen), het zijn allemaal onderdelen die de tekst maken of breken. Of iets grappig is, of het natuurlijk overkomt, of dat het ‘gespeeld’ wordt. En natuurlijk die 80% non-verbale communicatie.

Tijdens het repeteren leg ik daar dan ook graag de aandacht op. Die tekst kunnen wij ze als regisseurs niet bij helpen. Sterker nog, dat heeft de schrijver al voor ons gedaan, de acteur hoeft het ‘alleen maar’ uit zijn hoofd te leren en dan kan ‘ie er mee aan de slag. Op zich ook een opgave, maar dat is een ander verhaal. Tijdens de repetities moeten we zorgen dat het daadwerkelijke spel, de non-verbale signalen, overeenkomen met de tekst van de acteur, die rode draad, of dat van de andere acteurs als je zelf geen tekst hebt.

Als mens hebben we onze lichaamstaal afgestemd op onze spraaktaal. Als het goed is. Als je een gesprek hebt met iemand, zul je niet snel denken dat iemand het 'speelt', maar ga je er van uit dat wat hij vertelt klopt. Want zijn lichaamstaal komt overeen met wat hij of zij vertelt. En is dat niet zo? Juist, dan voel je dat er iets niet klopt aan het verhaal en geloof je het niet. Net als met acteren dus.

Acteren is dus vooral zorgen dat je je lichaamstaal afstemt op je tekst, of, als je geen tekst hebt, dat doet op basis van wat de anderen zeggen. Je reageert verbaasd, geschrokken, boos, verdrietig, of wat het ook moet zijn. En dat maakt het ‘echt’ overkomen.

Sommigen mensen kunnen dit van nature. Sommigen hebben het geleerd en teren op jaren toneelervaring waardoor het geloofwaardig wordt. En heb je het niet van nature? Geen nood. Het is te leren. Door te doen. Door bewust bezig te zijn met wat er gezegd wordt of wat je zelf zegt, en dat te vertalen naar hoe je met je lichaamstaal daar op reageert. En het is leuk om te zien, dat met de drie nieuwelingen die we nu tijdens de volgende productie aan u voorstellen, dit al heel mooi zien ontstaan. En dat is logisch, want dat betekent dat ze het in het normale leven ook doen. En dus snappen hoe het werkt. En daar komt een mooie rol uit voort. Dat zie ik nu al. Ik kijk nu al uit naar 23 mei a.s. wanneer we onze productie Ladysitter aan u gaan presenteren. Met een geloofwaardige cast, die verbaal en non-verbaal weet te combineren, zodat u het gelooft. Vanaf de eerste zin!

4 Responses

  1. Wat een prachtig mechanisme, wat je beschrijft. Het mooie is, dat je daar als toeschouwer helemaal geen weet van hebt, sterker, helemaal geen weet van wil hebben! Het natuurlijk overkomen is de sleutel tot een mooie productie.

    • Maurice Zondag

      Dank je Ruud, dat is helemaal waar wat je zegt. En daar doen we elke week weer ons best voor om dat te bereiken 😉

  2. Wat je speelt ben je zelf; over spel en spelbegeleiding. Met specifieke aandacht voor mensen met een verstandelijke beperking

    • Maurice Zondag

      Wat bedoel je hier precies mee?

leave a reply